Feza GÜRSEY

Feza Gürsey Kimdir? 

7 Nisan 1921 yılında İstanbul’da kimyager Remziye Hisar ve askeri doktor Reşit Gürsey’in çocuğu olarak dünyaya gelen Feza Gürsey, ünlü Türk fizikçisi ve matematikçisidir.

Çocukluk ve gençlik yılları anne ve babası tarafından sanat ve bilimin harmanlandığı bir ortamda geçen Gürsey’in, İstanbul’un aydın çevreleriyle küçük yaşlarda tanışmaya başlaması çok yönlü kişiliğinin ve sanata olan ilgisinin artmasına yol açtı.

Eğitimi ve Çalışmaları

Feza Gürsey, 1940 yılında Galatasaray Lisesi’nden, 1944’te de İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi Fizik- Matematik bölümünden mezun olduktan sonra, İstanbul Teknik Üniversitesi’nde fizik asistanlığı sırasında, 1950 yılında Milli Eğitim Bakanlığı’nın açtığı bir sınavı kazanarak doktora yapmak üzere İngiltere’deki Londra İmperial College’a gönderilmiştir. “Kuaterniyonların alan teorisine uygulanmaları” konusunda yaptığı ve 1950’de tamamladığı çalışması, bilim dünyasında uyandırdığı yankıların yanı sıra, onun için de yaşam boyu sürecek bir araştırma alanı olmuştur. Feza Gürsey 1950-51 yılları arasında Cambridge Üniversitesi’nde doktora sonrası çalışmalar yaptıktan sonra 1951’de İstanbul Üniversitesi’ne fizik asistanı olarak tayin edilmiş, 1953’te ise İstanbul Üniversitesi’nden doçentlik unvanını almıştır. Feza Gürsey, bu üniversitede 1954-61 yılları arasında süren öğretim üyeliği süresince Türk bilim tarihinin ilk ve son Teorik Fizik Kürsüsünün temelini oluşturan iki öğretim üyesinden biri olarak kürsünün geleceğini hazırlamıştır. Bu arada 1957-61 yılları arasında Brookhaven Ulusal Laboratuvarı’nda, Princeton’da İleri Araştırma Enstitüsü’nde ve Columbia Üniversitesi’nde araştırmalar yapmıştır. 1961-1974 yılları arasında ODTÜ’de öğretim üyeliği görevini sürdürürken, 1968 yılında Yale Üniversitesi’nden Profesörlük unvanını almış ve 1974’ten 1992 yılındaki ölümüne dek Yale Üniversitesi’nde Fizik Profesörü olarak çalışmıştır.

Özellikle kuramsal fizik alanındaki çalışmaları ile tanınmış olan Feza Gürsey, araştırmalarını atom çekirdeğini oluşturan parçacıklar arasındaki temel etkileşimlerin ve bu parçacıkların iç yapısının incelenmesi üzerinde yoğunlaştırmıştır. Feza Gürsey, simetri grubunun linear olmayan gösterimlerini fiziğe kazandırmıştır. Bu çalışması “Linear Olmayan Sigma Modelleri” adı verilmiştir.

1960 yılında bu başarıyı elde eden Gürsey, İtalyan fizikçi Radicati ile spin ve izospinin yanı sıra, başak bir simetri grubu üzerinde çalışmış ve simetrinin nasıl bozulacağını, parçacıklar arasındaki kütle farklılıklarının hangi oranda olacağı gibi konulara açıklık getirmiş, bu çalışmaları hadronların içyapısını oluşturan kuarkların 3 değişik serbestlik derecesinde bulunabileceğini ortaya çıkarmıştır.

1974-1976 yılları arasında ayrıcalıklı gruplarda yer alan simetri konusunu inceleyen Feza Gürsey, elektron, nötron gibi lemptonları bir araya toplayan E6 grubunun içerdiği oktonyon cebrinin renk dinamiği ile ilgisini ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmasının, kütle çekim yasasını da kapsayan super grave (çekim) varsayımıyla ilgisi kurularak, ayrıcalıklı grupların da genelde Einstein’ın Bileşik Alan Kuramı’na uygunluk gösterdiği kanıtlanmıştır.

Aldığı Ödüller ve Başarıları

TÜBİTAK Bilim Ödülü – 1969
J.R. Oppenheimer – 1977
Einstein Madalyası – 1979
College de France Madalyası – 1981
İstanbul Üniversitesi Onur Doktorası – 1981
A.C. Morrison Ödülü – 1981
İtalya Commentadore Nişanı – 1984
Wigner Madalyası – 1986
Türk – Amerikan Bilimcileri ve Mühendisleri Derneği Seçkin Birinci Ödülü – 1989
Galatasaray Eğitim Vakfı Madalyası – 1991

Tüm bunlara ek olarak kendisi Nobel Fizik Ödülü’ne de iki kere aday gösterilmeyi başardı.

1990 yılında kansere yakalanması sonrası emekliye ayrılan Feza Gürsey, 13 Nisan 1992 yılında Yale Hastanesi’nde aramızdan ayrıldı.

Paylaş
Araç çubuğu