Jan Ingen Housz

1893 yılında ‘FOTOSENTEZ’ kelimesinin ilk kullanımının üzerinden yüz yıldan fazla zaman geçtikten sonra bu kimyasal sürecin temel özellikleri tanımlanabilmişti.1779 yazında Hollandalı doktor Jan Ingen Housz  Londra yakınlarındaki kır evinde 500’den fazla ayrıntılı deney yürütmüş ve bulgularını Sebzeler Üzerine Deneyler isimli eserinde tanımlamıştı.Bu keşifine isim verildiğinde kaşifin ismi çoktan unutulmuştu.Bugün zamanın sisleri içerisinden yediden beliriyor.Doğrusu Ingen Housz sadece parlak bir deneyci ,yetenekli bir tıp doktoru,kimya ve fizik dallarında üretken bir araştırmacı değil,aynı zamanda eleştirel bir inceleyici ve çok dillibir seyyahtı.

HAYATI

Jan Ingen şimdiki Belçika ve Hollanda sınırının yakınındaki Breda’da doğdu.Katolik olduğundan ülkesinde Protestan üniversitelere alınmadı, tıp eğitimi almak için sınırı geçerek Louvain’e gitti.Mezuniyetten sonra Paris,Leiden ve Edinburg’ta jinekoloji,fizyoloji,tarım,,kimya ve farmakoloji kurslarında merakını tatmin ederek uzmanlığnı yaptı. Babasının ölümünden sonra Sir John Pringle’nin İngiltere’ye gelmesi için yaptığı cazip daveti kabul ederek doğduğu kentteki büyüyen tıp doktorluğu işini bıraktı.Piringle genç ve yetenekli Ingen Housz ‘u İngiliz ordusu ile Avrupa Kıtasında geçirdiği zamandan tanıyordu. Pringle artık ünlü Ordu Hastalıkları adlı eserin ve Kral 3. George’un saray hekimiydi.Himayesine aldığı Ingen Housz ‘u Londranın bilimsel ve siyasi seçkinlerine tanıttı. Bunlardan biri Benjamın Franklin’di;o ve Ingen Housz hayat boyu arkadaş ve bilimsel çaklışmalarda ortak oldular.

1776 yılında Ingen Housz canlı çiçek virüsü kullanarak öldürücü çiçek salgınına karşı nüfusu aşılama kampanyasına katıldı. Bu, tıp tarihindeki etkili ilk önleme kampanyalarından biriydi. Özellikle dini çevrelerde , ciddi bir direnişle karşılaşmış olsada Avrupa’daki aydınlanmış seçkinlerin ilgisinede maruz oldu. Ingen Housz, Avusturya İmparatoriçesi Maria Theresa tarafından ailesini tedavi etmesi için Viyana’ ya davet edildi. Tedavi başarılıydı, sonucunda Ingen Housz Kraliyet Hekimi olarak atandı ve kendisine hayatının sonuna dek yıllık maaş bağlandı. Artık zengin ve bağımsızdı;Londra,Paris ve Viyena’da yaşayarak tüm Avrupa’ya yolculuklar yaptı ve Avrupalı entelektüeller, politikacılar,ve doğa felsefecileriyle tanıştı , bu esnada Joseph Priestleyin laboratuvarının bulunduğu ve 1774’te oksijeni keşfettiği Wiltshire malikanesinde uzu  dönemler geçirdi.Ingen Housz 1779′ karaliyet cemiyetine seçildi ve diğer derneklerden gelen birçok teklifi reddetti.

Daha sonra bitkilerin gizli hayatı üzerine araştırmalara yoğunlaştı. Ingen Housz’un fotosentez araştırması pek çok girişiminden sadece biriydi . 1785’te mikroskopla lamelin kullanılışını ve şimdi ‘BROWN HAREKETİ’ diye bilinen solüsyonlardaki parçacıkların raslantısal hareketini tanımladı. Elektrik iletkenleri, makine ve tabancalar,paratoner ve barut tozu,manyetizma, metallerin özellikleri ve yanıcı gazlı lambalar üzerine çalıştı ve yayımlar yaptı. Temmuz 1789’da Fransız Devriminden kaçmak için Paris’ten ayrıldı ve Londraya döndü.  Bu günden sonra hayatı ufak çaplı araştırmalar yapmakla geçti. 1779 yılında Bowood House’da öldü, Calne kilisesinde nereye gömüldüğü bilinmemektedir.

ESERLER

Bitkilerin güneş ışığında havayı temizlemeye,geceleyin ve gölgede kirletmeye yönelik büyük güçlerini ortaya koyan denemeler

  • :
    • Bilim İnsanları / Bir keşif Destanı Andrew Robinson /Yapı Kredi Yayınları 1. Baskı,İstanbul,Temmuz 2014
Paylaş
Araç çubuğu