Osmanlı Devleti’nde Dönem Dönem Eğitimin Genel Özellikleri

OSMANLILARDA DÖNEM DÖNEM EĞİTİMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ

1. Kuruluştan İlk Yenileşme hareketlerine Kadar ( 1299- 1776)

  • Fatih dönemine kadar Osmanlı uleması genellikle Şam, Mısır, İran, Maveraünnehir medreselerinde yetişmiş ancak bu dönemden sonra bu ihtiyaç ülke içinde giderilebilmiştir.
  • Fatih döneminde kısmen bilimsel ve felsefi düşünüş Osmanlılara girmiş ancak daha sonra bundan uzaklaşılmıştır.
  • Önceleri aktif ve gazi insan tipi gözde iken, duraklamanın başlamasıyla orta ve pasif insan tipi ortaya çıkmıştır.
  • Bir yaygın eğitim kurumu olan kahvehaneler bu dönemde ortaya çıkmıştır
  • Matbaa bu dönemin sonlarına doğru alınmıştır

2. Eğitimde İlk Yenileşme Hareketleri Dönemi ( 1776- 1839) 

  • Eğitimde yenileşeme askeri okullar açılarak başlamıştır. Buralarda yabancı öğretmenlere de yer verilmiştir.
  • 1826’da yeniçeri ocağı kaldırılmıştır
  • İlköğretim zorunluluğu ilk olarak bu dönemde getirilmiştir
  • Batı ile ilişkiler artmış, 1830’larda batıya öğrenci gönderilmiştir
  • İlk Türkçe gazete bu dönemde çıkmıştır

3. Tanzimat Dönemi (1839-1876)

  • Eğitim alanında değişik yenileşmelere gidilmiştir
  • Eğitimin geliştirilmesi devleti felaketten kurtaracak bir yol olarak görülmüştür
  • Eğitimciler ve yazarlar, ailenin ve devletin eğitim görevlerini çocuklara ve topluma olan sorumlulukları açısından ele almaya başlamışlardır
  • Eğitim, bir bilim olarak görülmeye ve eğitim bilimi kitapları yazılmaya başlanmıştır
  • Eğitim ve sınıf ortamının düzenlenmesine, yeni ders araç ve gereçlerinin kullanılmasına, genel ve özel yeni öğretim yöntemlerinin denenmesine gidilmiştir
  • Örgün eğitim alanında İstanbul ve taşrada büyük çabalar gösterilmiş, bazıları günümüzde de etkinliğini sürdüren bir çok okul kurmuştur
  • İlköğretime hiç el atılmadan orta ve yüksek öğretimde düzenlemelere gidilmiştir
  • Eğitimde yenileşmeler bir avuç aydın tarafından başlatılmıştır
  • Azınlık ve yabancı okullar çok büyük gelişmeler göstermiştir
  • Mesleki ve teknik eğitimin temelleri atılmıştır
  • İlk kez öğretmen yetiştiren meslek okulları açılmıştır
  • İlk kez kızlar için orta dereceli okullar açılmıştır
  • Öğrenci ve öğretmenlerin kılık kıyafetleri belirlenip düzenlenmiştir
  • Disiplin aracı olarak falaka resmen kaldırılmıştır
  • Halk eğitiminin önemi daha iyi anlaşılmıştır

4. Meşrutiyet Dönemi ( 1876- 1878)

  • Osmanlı Devleti’nin ilk anayasası olan Kanuni Esasi’ye eğitimle ilgili önemli maddeler girmiştir
  • Savaş nedeniyle eğitime ilişkin çalışmalar yapılamamıştır

5. Mutlakiyet Dönemi ( 1878- 1908)

  • Birçok meslek ve sanat okulu açılmıştır
  • İlk kez sağır, dilsiz ve körler için okul açılmıştır
  • Programlardan hayata dönük ve bazı başka dersler çıkartılmış , din ve ahlak derslerinin saatleri artırılmıştır
  • Maarif Nezareti ilk kez ülke çapında bir takım istatistikler yayınlamaya başlamıştır

6. İkinci Meşrutiyet Dönemi ( 1908- 1918)

  • Yayın özgürlüğü başlamıştır
  • Özellikle Balkan Savaşları’ndan sonra eğitimin kıymeti artmıştır
  • Kızlar için ilk kez bir yüksek öğretim açılmıştır
  • Okul öncesi eğitime yönelik ciddi adımlar atılmıştır
  • Öğretmenler ilk kez mesleki örgütler kurmuşlardır
  • Programlara, sosyal, siyasal muhtevalı, hayata dönük bazı dersler konulmuştur
  • Eğitim, bilim olarak işlenmeye başlanmıştır
  • Eğitim bakanlığı ilk kez ülkenin renkli haritasını çıkartmıştır
  • Kadınlar devlet dairelerin de çalışmaya başlamışlardır.

7. Cumhuriyet Dönemi

    • Cumhuriyetin ilk yıllarında halkın %10’u okur yazar değildi
    • Atatürk bizzat kara tahtanın başına geçerek eğitim hamlesini başlatmıştır
    • Eğitimde sayısal olarak önemli gelişmeler sağlanmıştır
    • Eğitim laikleşmiş ve demokratikleşmiştir
    • Tarih ve dil konularında milli amaca yönelme olmuştur
    • Latin harfleri kabul edilmiştir
    • Kadın eğitimine önem verilmiştir
    • Eğitimin gelişmesi için zaman zaman batılı eğitimcilerden yararlanılmıştır
    • Pek çok kez eğitim sorunlarının tartışıldığı şuralar toplanmıştır
    • İstikrarlı bir eğitim politikası izlenememiştir
    • Öğretmen yetiştirme politikaları sürekli değişmiştir
    • Öğretmenlik mesleği laik olduğu yere yükseltilememiştir
    • Eğitimde nitelik sorunu bir türlü çözülememiştir
    • Okulların fiziki olanakları her ne kadar iyileştirilse de “ikili eğitim” halen devam etmektedir
  • : 1. Ekiz , Durmuş ( 2006) Eğitim Bilimine Giriş. Lisans Yayıncılık. İst. 2. Sönmez, Veysel. ( 2006) Eğitim Bilimine Giriş. Anı yayıncılık. Ank. 3. Celep, Cevat. Meslek Olarak Öğretmenlik. Anı Yayıncılık.Ankara.2004
Paylaş
Araç çubuğu