Yanyalı Esad Efendi

                                         

HAYATI

   18.yüzyılın önemli bir düşünürü olan Mehmet Esad 18. yüzyılın ilk yarısında büyük bir üne kavuşmuştur.Devrin bilginleri tarafından Esad Hoca, Esad Efendi olarak anılmıştır.Yunanistan’ın Yanya şehrinde doğduğu için eserlerinde “Yanyavi”mahlasını kullanan Esad Efendi 1731’de vefat etmiştir.

İlk eğitimini Yanya’da aldı,medrese tahsilini de İstanbul ‘da tamamladı.İlme karşı arzusu ve üstün zekasıyla kısa zamanda dikkatleri üstüne çekti.Mantık,felsefe,kelam,matematik,astronomi ve Öklid geometrisi alanlarında dersler  aldı.Müderrislik ve kadılık görevlerinde bulundu.Matbaada basılacak eserlerin tashihi(düzeltme) için teşkil edilen heyetin ve tercüme kurulunun üyeleri arasında yer aldı. 3. Ahmet’in Topkapı Sarayın’da kurduğu kütüphanede vazifelendirildi.Pek çok öğrenci yetiştirdi.Lale Devri’nin en önemli ilim ve fikir adamlarından biridir.Eserleri,yetiştirdiği öğrenciler, yaptığı görevler ve özellikle felsefe ile mantık alanında Aristo’nun bazı eserlerini Grekçe’den Arapçaya çevirip yorumlaması ile tanındı.Bilgi ve birikimiyle ulema ve devlet adamlarının takdirini kazandı.Devrinin alimleri kendisine”Muallim-i Salis(Üçüncü Öğretmen)”unvanını verdi.Arapça,Farsçanın yanında Grekçe ve Latince de bilen Esad Efendi, 18 yüzyılın ilk çeyreğinde Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın öncülüğünde  başlatılan  yenileşme hareketleri çerçevesinde Grekçe’den tercüme yapan heyetin başkanlığına getiridi.

Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın isteğiyle Aristo’nun”Fizika” eserini İoannis Kottinius’un(Ayenis Kottinus)yorumunu esas alarak  Arapçaya çevirmiştir.Bu çeviriye  bazı görüşler eklemiştir. Bu esere”Talimü’s Salis”adını vermiştir.Günümüze kadar gelen çeviri ancak Fizika’nın ilk üç kitabıdır. Çeviride Yeni Çağ’ın buluşmalarından  teleskop ve mikroskoptan söz etmiştir.

Esad Efendi’ye göre insanın sahip olduğu yetenekler eğitim ve öğretimle geliştirilip disipline edilince o insan günlük hayatta ,bilim ve sanatta daha başarılı olur.Bu fikri temellendirmenin ve tutarlı hale getirmenin yolu mantık ilminden geçer.

ESERLERİ

Et-Ta’limu’s- salis

Es Sema ‘ü’t-tabi-i

  • : Ortaöğretim 11. Sınıf Tarih ders kitabı
Paylaş
Araç çubuğu